Những kẻ hốt bạc, phát tài nhờ nhào nặn tin tức giả


(Xã hội) - Dimitri chỉ vào một bức ảnh đăng trên mạng xã hội Instagram của cậu, cho thấy một cái bàn quán bar đầy chật những chai sâm panh và vang sủi rất đắt tiền. Đó là hình ảnh chụp trong lễ sinh nhật thứ 18 của cậu, diễn ra cách nay 4 tháng.
Kiếm 27.000 USD sau một tháng

Dimitri không phải là một thiếu gia con nhà giàu. Chính cậu cũng thừa nhận sẽ chẳng thể tổ chức bữa tiệc xa xỉ ấy nếu không nhờ Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump?! Dimitri – người đề nghị phóng viên trang tin NBC News không dùng tên thật, chỉ là một trong hàng chục thiếu niên ở thị trấn Veles của Macedonia, đã trở nên giàu có trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vừa qua nhờ chế ra vô số tin tức giả, phục vụ hàng triệu người trên mạng xã hội.

Dimitri hướng mắt nhìn vào thị trấn Veles ở Macedonia, nơi đã nổi tiếng vì là một trung tâm sản xuất tin tức giả.

Dimitri hướng mắt nhìn vào thị trấn Veles ở Macedonia, nơi đã nổi tiếng vì là một trung tâm sản xuất tin tức giả.

Các bài báo giả đó, thường mang nội dung giật gân và vô căn cứ, được tải thẳng lên mạng xã hội Facebook hoặc các trang tin tức riêng, thu hút vô số người đọc và giúp các tác giả như Dmitri kiếm được rất nhiều tiền nhờ dịch vụ quảng cáo dựa trên lượt truy cập. Dmitri tiết lộ rằng cậu đã kiếm được ít nhất 60.000 USD trong 6 tháng qua, bỏ xa thu nhập của cha mẹ cậu và rõ ràng là vượt trội so với vô khối người khác ở một thị trấn có mức thu nhập trung bình chỉ 4.800 USD mỗi năm.

Vậy những ai đã giúp mang tiền tới cho Dmitri? Chính là các cá nhân ủng hộ ông Trump. “Khi tính tới các hoạt động trên truyền thông xã hội, không ai có thể đánh bại người ủng hộ ông Trump” – cậu nói – “Và đó là lý do chúng tôi chỉ bám lấy ông Trump”. Cụ thể, cậu chuyên chế tin giả thỏa mãn nhu cầu của những con người này, đặc biệt là các tin tiêu cực về bà Hillary Clinton – đối thủ của ông Trump.

“Tôi từng chủ yếu viết về vụ bê bối dùng thư điện tử cá nhân để xử lý việc công của bà H.Clinton, về việc các lá thư ấy có chứa nội dung gì, thảm kịch ở Benghazi mà bà ấy có trách nhiệm liên đới và khả năng bà ấy mắc trọng bệnh gì” – Dmitri kể. Nay, khi cuộc bầu cử kết thúc, cậu đã chuyển sang các chủ đề khác như: “Trey Gowdy hé lộ kế hoạch Đỉnh cao của ông ấy trong việc tống bà Hillary Clinton vào tù khi cuộc bầu cử đã kết thúc. Bà ấy xong đời rồi!”.

 Một trang tin tức giả dạng tờ Huffington Post uy tín.

Một trang tin tức giả dạng tờ Huffington Post uy tín.

Mục tiêu duy nhất của Dimitri chỉ là khiến các câu chuyện của mình được nhiều người chia sẻ. Các bài viết của cậu được nhiều người chia sẻ nhất trong mùa bầu cử bao gồm: “Tin nóng: (Tổng thống Barack) Obama đã chuyển trái phép tiền từ Bộ Tư pháp Mỹ cho chiến dịch tranh cử của bà Clinton!” và “Tin mới nhận: Obama xác nhận việc sẽ không rời Nhà Trắng và tiếp tục bám lấy quyền lực!”.

Thị trấn nhỏ Veles của Dmitri trở nên nổi tiếng sau khi các cuộc điều tra do trang tin BuzzFeed và tờ Guardian thực hiện cho thấy có hơn 100 tên miền thuộc về các trang chuyên xuất bản tin tức giả tồn tại ở đây. Trước đó, du khách sẽ không thể tìm thấy Veles trong nhiều cuốn sách hướng dẫn du lịch dù thị trấn của 50.000 người dân chỉ cách thủ đô Skopje có gần 1 giờ chạy xe.

Du khách tới thị trấn sẽ được chào đón bằng các tòa nhà mái đỏ trông buồn thảm, nằm chen nhau trên một ngọn đồi dốc đứng. Gần một phần tư người Macedonia đang thất nghiệp, một tỉ lệ rất cao dù là so với nơi nào trên thế giới.

Tỉ lệ thất nghiệp cao và một cộng đồng nhỏ gắn bó với nhau có nghĩa khi Dmitri cùng những người khác bắt đầu kiếm được tiền, tin tức sẽ lan nhanh và ai cũng sẽ muốn tham gia. Phần lớn thiếu niên ở đây nói tiếng Anh rất thành thạo, khiến chúng có thể đọc tốt các tin tức từ phương Tây và xác định chính xác những nội dung có thể nhanh chóng được chia sẻ.

Dimitri ước tính rằng hiện có 300 dân địa phương như cậu nhúng tay vào tin tức giả, với ít nhất 50 trong số đó đang kiếm tiền khá ổn và chừng một chục kiếm được “rất nhiều”. Cậu nói rằng mình chưa đứng ở đỉnh về kiếm tiền, nhưng cũng cách đỉnh không xa lắm.

Dimitri không cho NBC xem hồ sơ cá nhân trên dịch vụ quảng cáo trực tuyến Google AdSense, chuyên giúp các trang web kiếm được tiền, để bảo vệ nguồn thu nhập của 5 thiếu niên khác ở trong thị trấn đang làm ăn chung với cậu. Dimitri cũng không muốn tiết lộ thu nhập thực vì lo có thể bị trộm cướp ghé thăm.

Tin tức giả từ USA Daily News 24, một trang tin tức giả đăng ký hoạt động tại Veles, Macedonia (ảnh phải).

Tin tức giả từ USA Daily News 24, một trang tin tức giả đăng ký hoạt động tại Veles, Macedonia (ảnh phải).

Tuy nhiên cậu có cho NBC xem một hóa đơn điện tử do Google gửi tới, với nội dung nói rằng cậu đã kiếm được 8.000 USD từ tập đoàn này trong tháng 9. Cậu cho biết đây chỉ là một trong vài tài khoản quảng cáo của mình và khoe rằng lần tung tin giả thành công nhất, trong giai đoạn trước khi diễn ra cuộc bầu cử, đã khiến cậu bỏ túi 27.000 USD chỉ trong có 1 tháng!

Giải phẫu một lời nói dối

Giống như nhiều phóng viên báo chí bình thường, Dimitri bắt đầu ngày mới bằng việc lục lọi trên web tìm các chủ đề đang thu hút sự quan tâm của dư luận mà cậu có thể nhúng tay vào để hút độc giả về các trang web của mình.

Cậu sao chép tin từ nhiều trang tin tức giả khác, hoặc lấy từ các trang báo chính thống, trước khi bổ sung cho chúng bằng nhiều thông tin giả mạo nhưng có khả năng thu hút người khác rồi đăng tải. Cậu cũng đăng các thăm dò trực tuyến với tiêu đề gây sốc như: “Trump có nên trục xuất tất cả người tị nạn?”, hay “Bạn có coi Donald Trump là Chúa Jesus của nước Mỹ?”.

Phần lớn những nội dung này được Dimitri đăng tải trên các trang web mà cậu xây dựng để trông giống như NBC News, Fox News, Huffington Post và các trang khác. Những người không sành sỏi có thể dễ dàng bị đánh lừa bởi những trang như thế này và chóng tin vào các tiêu đề như “Obama từ chối rời khỏi Nhà Trắng”.

Sau khi đã dụ được độc giả tới trang web, điều tiếp theo mà Dimitri phải làm chỉ là ném bùn liên tiếp vào tường và xem nắm bùn nào sẽ bám lại lâu nhất. “Các bài báo (giả) được đọc nhiều nhất thường có chứa những từ kích thích người ta nhấp chuột vào” – Dimitri nói – “Các từ như là “Ôi trời ơi”, “Tin nóng,” “Ồ” và thường là nói về thứ chưa từng xuất hiện trước đó. Bởi nếu tiêu đề chỉ là “Hôm nay chuyện này đã xảy ra” hoặc “Hôm nay chuyện kia đã xảy ra” thì sẽ chẳng ai buồn đọc tin cả”.

Dimitri và cộng sự đưa tin giả lên các trang Facebook của mình khoảng vài chục lần mỗi ngày. Cậu cũng chỉ cho NBC xem một trang Facebook do bản thân điều hành, hiện đã có 86.000 người nhấn thích (like,) một con số rất ấn tượng. Nhưng cậu cho biết các trang Facebook tung tin tức giả còn lại do mình điều hành với những người khác đã có tổng cộng 3 triệu like.

“Hãy cứ cho là bạn sản xuất ra 10 tin tức giả mỗi ngày, độc giả sẽ chẳng tin vào cả 10 tin đó. Nhưng họ có thể tin tối đa là 1 tới 2 tin” – cậu cho biết – “Thường thì những tin tức giả ăn khách là về bê bối thư điện tử của bà Hillary Clinton. Các bài viết chống bà ấy cũng thu hút đông người đọc”.

Dimitri nói rằng cậu đã lập hơn 50 tên miền trong 6 tháng qua, tất cả nằm trong một nỗ lực nhằm đáp ứng các thuật toán của Facebook và thu được một số lượng lớn nhất độc giả có thể. Cậu tuyên bố rằng các bài viết của mình được tới 40 triệu lượt người đọc. “Chúng tôi thức khuya và không ngủ nhiều. Tôi đã không ngủ ngon trong nhiều tháng qua. Tôi vẫn phải đi học vào ban ngày và ban đêm thì phải làm việc” – cậu kể.
Dimitri cùng cộng sự coi tiến trình chế tác tin tức giả là một môn nghệ thuật. Đầu tiên tất cả làm theo phương thức nếu thất bại thì làm lại. Nay thì mọi thứ đã diễn ra hết sức trôi chảy. “Bạn thấy họ thích nước, hãy cho họ nước. Họ thích rượu, hãy mang rượu tới. Thật đơn giản” – cậu giải thích.

Cơn lũ tiền bạc kiếm được từ tin tức giả đã thay đổi cuộc sống ở thị trấn Veles. Trong ngày thứ bảy, hộp đêm duy nhất ở đây đã không thể đáp ứng nhu cầu, khi hàng chục thiếu niên đổ tới và gọi các thùng đá chứa đầy những chai vodka với giá 35 USD mỗi chai. Trong kỷ nguyên mới, những kẻ tạo ra tin tức giả lại là các chàng trai sát gái nhất ở thị trấn. “Kể từ khi bắt đầu làn sóng tin tức giả, các cô gái đã quan tâm hơn tới những anh chàng mảnh dẻ nhưng có đầu óc, hơn là những kẻ đô con” – một cô gái 17 tuổi chia sẻ với NBC.

Theo Dimitri, những kẻ làm tin giả thành công nhất ở đây đã mua nhà, xe và còn đầu tư vào bất động sản cùng các hoạt động làm ăn khác. Nhanh nhạy ăn theo làn sóng này, hộp đêm ở thị trấn thậm chí còn có kế hoạch tổ chức đêm tiệc hoành tráng trong ngày Google trả tiền quảng cáo.

Phần lớn người dân ở đây vẫn e dè khi nói rằng họ có liên quan trực tiếp tới việc sản xuất tin giả. Nhưng Tony – một tài xế 40 tuổi – chia sẻ với NBC rằng gần như mọi người trẻ tuổi ông biết đều đang làm tin giả, kể cả con trai của ông. Ông nói rằng một số đứa trẻ “đã mua xe BMW” sau khi làm tin giả và cho rằng kiếm tiền bằng cách này còn tốt hơn là để chúng thất nghiệp rồi dính vào ma túy.

Đây cũng dường như là quan điểm của thị trưởng Veles – ông Slavcho Chadiev. “Đó có phải là hành động phạm tội không? Không, nếu chiếu theo luật Macedonia” – ông nói với NBC – “Tất cả số tiền kiếm được đi qua hệ thống nhà nước và mọi người đều đã đóng thuế”.

Tham vọng kiếm tới 1 triệu đô la

Thu hút độc giả trên mạng xã hội là thách thức không nhỏ với mọi phóng viên. Nay họ phải đối mặt với các đối thủ đáng gờm như Dimitri và cộng sự. Phân tích do BuzzFeed thực hiện sau cuộc bầu cử cho thấy trang tin tức giả thực tế đã có lượng người đọc tốt hơn nhiều báo chí và TV truyền thống. Dimitri nhận thức rõ vì sao báo chí chính thống không thể đọ lại được với những kẻ như cậu. “Họ không được phép dối trá” – cậu nói tỉnh bơ.

Khi được hỏi về sự tồn tại của các tin tức giả ngay cả sau khi cuộc bầu cử đã kết thúc, Giám đốc điều hành Facebook Sheryl Sandberg thừa nhận, mạng xã hội này còn “rất nhiều việc phải làm”. Google thì vạch ra nhiều bước đi trong tháng trước về việc hạn chế quảng cáo trên các trang web chuyên cung cấp thông tin sai lạc hoặc che giấu thông tin.

Về phần mình, Dimitri nói rằng dù sau cuộc bầu cử, hoạt động làm ăn có giảm sút thì tin tức giả của cậu vẫn thu lợi rất lớn. Giống bất kỳ hoạt động kinh doanh nào khác, cậu hiểu rõ yêu cầu phải thích nghi. “Hoạt động làm ăn của chúng tôi phải cập nhật từng phút” – cậu nói – “Luôn có những ý tưởng mới, các hình thức thu hút độc giả mới và đó là điều tất cả chúng ta đều mong muốn”.

Vậy là trong khi báo chí trên khắp toàn cầu đang mất doanh thu quảng cáo thì đế chế dối trá của Dimitri và những người như cậu vẫn sống khỏe. Cậu cho biết mình đang tuyển dụng 3 thiếu niên 15 tuổi khác, trả cho họ 10 USD mỗi ngày, để viết tin giả. Ngoài việc mua máy tính xách tay mới và vung tiền để tăng độ phủ của bài viết trên truyền thông xã hội, cậu còn dùng tiền kiếm được đầu tư vào bất động sản cùng cha mẹ.

Dimitri chẳng mảy may bận tâm về hành động của mình, cũng như việc các câu chuyện của cậu có thể tác động ra sao tới quan điểm của dư luận. “Tôi chẳng buộc ai phải đưa tiền cho mình cả” – cậu nói – “Người ta vẫn bán thuốc và bán rượu ngoài kia. Các hành vi đó không phạm pháp thì vì sao hoạt động kinh doanh của tôi lại phạm pháp. Nếu bạn bán thuốc lá thì mặt hàng đó có khả năng giết người. Tôi chả giết ai cả”.

Thực tế thì trong tuần NBC tới phỏng vấn Dimitri, một tay súng đã vãi đạn vào quán pizza Comet Ping Pong ở Washington, Mỹ. Tay súng sau đó khai với cảnh sát rằng anh ta đọc được một tin tức giả cho biết quán này chuyên điều hành một đường dây phục vụ cho những kẻ phạm tội ấu dâm. May mắn là không có ai thiệt mạng trong lần đó.

Dimitri hiện đặt tham vọng kiếm được 1 triệu USD nhờ tin tức giả. Trong cuộc tiếp xúc với NBC, chỉ có một câu hỏi duy nhất khiến cậu có vẻ bận tâm. Đó là khi sao chép tin tức từ các trang tin giả khác, cậu có lo lắng về khả năng mình đang bị sử dụng như một con tốt trong bộ máy tuyên truyền nào đó?

“Khi mua một sản phẩm nhất định, bạn không biết ai đã tạo ra nó” – cậu nói – “Bạn không biết ai đã tạo ra đôi giày của mình và có tin đồn rằng những đứa trẻ khốn khổ ở Châu Phi đã làm ra chúng”. Rồi cậu nói thêm: “Có thể tôi không muốn tìm hiểu sâu, bởi nếu thế tôi sẽ cảm thấy rất tệ. Giờ thì tôi đang thấy rất ổn”.

(THEO NBC)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyenchivinh.org